Twee maanden waarin alles tegelijk moet, en waarin het onzichtbare werk verdubbelt zonder dat iemand het benoemt.
In november verandert er iets in een gezin. Bovenop het gewone huishouden komt een tweede planning te staan, met eigen deadlines, eigen budget en een berg losse eindjes. En die tweede planning valt bijna altijd bij dezelfde persoon.
Het is niet één klus maar een stapel die niemand ooit opschrijft:
Bijna niets hiervan is uitvoerend werk. Het is bedenken, bijhouden en bewaken, precies het deel dat onzichtbaar blijft.1
Om dezelfde reden als de rest van het jaar, maar dan uitvergroot. Wie weet wat de kinderen leuk vinden, wordt degene die de cadeaus bedenkt. Wie vorig jaar de data bijhield, houdt ze dit jaar weer bij.
Er komt iets specifieks bij in december: veel van dit werk moet in het geheim. Je kunt niet even overleggen waar de kinderen bij zijn, en dus valt het overleg vaak helemaal weg. Dan doet iemand het maar alleen.
En dan is er nog de verwachting dat het gezellig moet zijn. Dat is een extra laag: niet alleen regelen, maar ook zorgen dat niemand merkt hoeveel geregel het was.
Onvoltooide voornemens blijven zich opdringen, en in december heb je er tientallen tegelijk. Masicampo en Baumeister lieten zien dat die gedachten grotendeels verdwijnen zodra er een concreet plan ligt: wat, wanneer en hoe.3
In november is bijna niets concreet. "Nog cadeaus regelen" is geen plan, het is een wolk. En een wolk laat je hoofd niet los, ook niet om half twaalf 's avonds.
Van alle december-klussen is dit degene die het meeste denkwerk vraagt en het minst gezien wordt. Een cadeau kopen duurt tien minuten. Bedenken wélk cadeau duurt weken.
Want je moet weten wat dat kind nu leuk vindt, niet wat het vorig jaar leuk vond. Je moet weten wat het al heeft en wat oma waarschijnlijk gaat geven. Je moet iets vinden dat binnen het budget past en dat niet na twee dagen kapot is. En bij een feestje van een klasgenootje moet je dat allemaal weten over een kind dat je nauwelijks kent.
Dat is de reden dat mensen dit uitstellen tot het niet meer kan, en dan alsnog in paniek iets kopen dat duurder is en minder goed past. Het uitstellen komt niet door luiheid maar doordat de beslissing zwaar is.
Niet inkopen, wel opvangen. De informatie die je in november nodig hebt, komt namelijk al maanden eerder voorbij:
Al die momenten zijn losse zinnen die op het moment zelf niets kosten om vast te leggen en in november goud waard zijn. Het probleem is dat je ze op dat moment nooit opschrijft, want je staat in een winkel of je rijdt.
Precies daarom is uitspreken zoveel makkelijker dan opschrijven. Eén zin hardop, en het staat er nog als je het nodig hebt.
Verdeel gebieden, niet klusjes. "Jij doet jouw familie" betekent: jij plant de bezoeken, jij koopt die cadeaus, jij onthoudt wat er vorig jaar speelde. Dat draagt het bedenken mee over. "Wil jij dit even inpakken" doet dat niet.
Maak de wolk concreet, vroeg. Eén avond in november waarop je alles opschrijft wat er moet gebeuren, met een naam en een week erbij. Dat is geen gezellige avond, maar het scheelt zes weken hoofd.
Spreek een budget per kind af voordat je begint. Anders is elk cadeau opnieuw een beslissing, en beslissen kost meer dan kopen.
Schrijf op wat je het hele jaar hoort. Kinderen zeggen in maart al wat ze leuk vinden. Dat ergens kwijt kunnen op het moment zelf scheelt in november het halve uitzoekwerk.
Dat laatste is precies waar Saam voor gemaakt is: je zegt het op het moment dat je het hoort, en het staat er in november nog.
Januari is het moment om te kijken hoe het viel. Niet om af te rekenen, maar omdat het dan nog vers is. Wie deed wat, en waar zat de piek? Dat gesprek voer je nooit meer als je het tot volgend jaar november uitstelt.
Wil je het concreter maken: doe de test, ieder apart, en leg de uitslagen naast elkaar.
Waarom is de decembermaand zo zwaar voor ouders?
Omdat er bovenop het gewone huishouden een tweede planning bij komt, met harde deadlines en veel losse eindjes: cadeaus per kind, schoenzetten, schoolvieringen, kerstdiners en familiebezoek. Die extra laag valt bijna altijd bij dezelfde persoon, en juist het onzichtbare deel groeit het hardst.
Hoe verdeel je de feestdagen eerlijker?
Door hele gebieden over te dragen in plaats van losse klusjes. Niet "wil jij dit inpakken", maar "jij doet de familie-afspraken" of "jij doet de cadeaus voor jouw kant". Dat verplaatst ook het bedenken en bewaken mee.
Wanneer begin je met voorbereiden?
Eerder dan de meeste mensen denken, en niet omdat vroeg beginnen deugdzaam is. Wie in november begint, verdeelt de piek over meer weken en heeft ruimte als er iets misgaat. Wie in de laatste week begint, heeft alleen zichzelf nog.
Doe de test: wie denkt er bij jullie aan alles?